Chọn tạo giống hoa cúc mới bằng đột biến phóng xạ. Ảnh: VTC16

Những năm gần đây, ứng dụng phương pháp chiếu xạ để chọn tạo giống mới là một trong những bước tiến của ngành nông nghiệp. Bằng phương pháp này, các nhà khoa học của Viện Di truyền Nông nghiệp VN đã tạo màu đa dạng cho hoa cúc và sản xuất giống hàng loạt trên cơ sở một số giống nhập nội. Đặc biệt, đây là những giống cúc sạch bệnh, có thể trồng quanh năm, tạo điều kiện cho nông dân kéo dài các vụ hoa, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Th.S Khuất Hữu Trung, Phòng Kỹ thuật Di truyền, Viện Di truyền Nông nghiệp, cho biết, ở Việt Nam hiện nay nguồn tia gamma là nguồn phóng xạ chủ yếu được sử dụng trong chọn tạo giống cây trồng bằng phương pháp gây đột biến. Phương pháp sử dụng hóa chất ngày nay bị hạn chế vì độc hại, và có nguy cơ gây ung thư cao.

Để tạo ra các giống cây đột biến bằng công nghệ này, tùy theo từng đối tượng cây trồng người ta có thể chiếu xạ trực tiếp các bộ phận của cây như mầm, chồi, hạt phấn, nhụy, hạt giống hay toàn bộ cây ở những giai đoạn khác nhau hoặc, sử dụng các mẩu mô lá, mô thân, mô rễ, mô nụ, hoa... để nuôi cấy, tạo những callus (những khối mô bất định), sau đó chiếu tia xạ vào những callus này.

Tùy vào liều lượng và thời gian, chiếu xạ sẽ tạo ra những đứt gãy nhiễm thể hoặc những thay đổi về cấu trúc gene. Những mẫu sau khi chiếu xạ có thể được gieo trồng trực tiếp hoặc được mang về phòng thí nghiệm để nhân lên và tái sinh cây. Qua đánh giá, lai tạo, chọn lọc nhiều thế hệ ngoài đồng ruộng những dòng, giống ưu việt sẽ được nhân lên để sản xuất đại trà.

Chọn giống cây trồng đột biến bằng phương pháp chiếu xạ là một ứng dụng của kỹ thuật hạt nhân trong nông nghiệp, đã được sử dụng rộng rãi trong việc cải tạo, chọn tạo nâng cao chất lượng các giống cây trồng trên thế giới. Ở Nhật Bản, bằng cách chiếu xạ tia gamma và ion beam, người ta đã chọn tạo được nhiều giống hoa với những màu sắc đa dạng, hạn chế được sâu bệnh. Tuy nhiên tại VN, công nghệ này vẫn chưa được phổ biến nhiều.

Ngoài giống cúc, hiện nay bằng công nghệ chiếu xạ tạo đột biến, các nhà khoa học của viện Di truyền Nông nghiệp đang nghiên cứu để tạo ra những giống hoa đột biến như hoa loa kèn bền ngày hơn, hoa hồng nhiều màu sắc, các loại hoa lan ra nở đúng vào dịp Tết....và các giống cây như bông vải, khoai tây, khoai lang, dâu tằm, chuối, các cây dược liệu có hàm lượng tinh dầu và hoạt chất sinh học cao. Các loại cây ăn quả như cam, quýt, nhãn, vải không hạt…

Theo đánh giá của các nhà khoa học, so với phương pháp tạo giống cây trồng mới bằng biến đổi gene đang gây nhiều tranh cãi thì tạo giống cây mới bằng đột biến phóng xạ được đánh giá là phương pháp có tiềm năng, an toàn. Do vậy, thời gian tới, việc chọn tạo giống cây trồng mới bằng công nghệ chiếu xạ sẽ là giải pháp nhanh, hiệu quả đối với ngành nông nghiệp.